paragraaf

Preserveringsstrategieën

TIP

Maak een plan om informatie mee te nemen door de tijd

Het allereerste preserveringsniveau is bitpreservering. Dit niveau kwam eerder in dit hoofdstuk aan bod. In bovenstaand filmpje, dat wordt getoond in de studiezaal van het Nationaal Archief, leer je een aantal aanvullende en opvolgende strategieën om digitale informatie door de tijd heen mee te nemen: afdrukken op papier, de originele software en hardware bewaren, migratie en emulatie. Dit zijn allemaal strategieën om te voorkomen dat digitale objecten tijdens hun levenscyclus vroegtijdig onbruikbaar worden.

In het rapport ‘Generieke Workflows Born Digital Erfgoed’ (pdf) uit 2015 voegen de auteurs nog een extra strategie toe aan de al genoemde preserveringsstrategieën: ‘herinterpretatie’. Dat is een strategie die vooral belangrijk is voor het bewaren van de beleving van complexe digitale kunstwerken.

In onderstaande tabel staan de vijf strategieën met hun voor- en nadelen benoemd. Welke strategie je het beste kunt hanteren hangt vooral af van de essentiële kenmerken van het object: wat wil je precies bewaren?

PRESERVERINGSStrategie VOORDEEL  NADEEL
Afdrukken op papier Lang houdbaar; eenvoudig en goedkoop  Verlies van interactieve eigenschappen
De originele software en hardware bewaren Informatie blijft compleet Duur en ingewikkeld en ook de originele software en hardware heeft niet het eeuwige leven
Migreren/Converteren/Normaliseren: omzetten van een bestand van de ene naar de ander drager en van het ene naar het andere bestandsformaat Eenvoudig en goedkoop De resultaten van het overzetten zijn vaak onvoorspelbaar.  De nieuwe software kan het bestand bijvoorbeeld niet altijd op dezelfde manier ‘lezen’ als de oorspronkelijke software, met als gevolg dat inhoud, structuur, uiterlijk of gedrag van het digitale object verloren kunnen gaan
Emulatie/virtualisatie: nabootsen van verouderde soft- en hardwareomgevingen zodat oude bestanden toch gebruikt kunnen blijven worden Informatie blijft compleet Duur en ingewikkeld en ook emulatoren zelf moeten gepreserveerd worden
Herinterpretatie: opnieuw installeren, uitvoeren of reconstrueren van een werk (mede op basis van documentatie) Soms de enige manier om een werk in zijn oorspronkelijke vorm te tonen Duur en ingewikkeld
Software sustainability

Dat we voor een langetermijntoegang tot belangrijke digitale data ook een langetermijntoegang tot de bijbehorende software nodig hebben, is een besef dat langzaam maar zeker doordringt. Software sustainability is dan ook een onderwerp van groeiende zorg in de wetenschap, het bedrijfsleven en de culturele sector. Patrick Aerts, onderzoeker bij DANS, schreef in opdracht van het Netwerk Digitaal Erfgoed een (Engelstalig) rapport over Software Sustainability (pdf).

Omkeerbare en onomkeerbare migratie

Er bestaan omkeerbare en niet-omkeerbare migraties. Vergelijk een niet-omkeerbare migratie met het koken van een ei: een gekookt ei wordt nooit meer een rauw ei. Een omkeerbare migratie kun je vergelijken met de overgang van ijs naar water en weer terug. De migratie is – onder de juiste omstandigheden – ongedaan te maken.

In de wereld van digitale objecten is een omkeerbare migratie bijvoorbeeld het omzetten van een  ASCII-tekst naar een UTF-8- tekst: dat is een een-op-een-transformatie die je ook kunt terugdraaien. Als je een TIFF-file omzet naar een JPEG 2000-file kun je niet zonder meer terug zonder informatie te verliezen. In dit geval is er sprake van een niet-omkeerbare migratie en is er geen een-op-een-relatie meer tussen de volgorde van nullen en enen in het origineel en de afgeleide. Als je ongewenst informatieverlies wilt voorkomen is het van belang dat je je verdiept in de ‘Transformation Information Properties’ van de bestanden die je opneemt in je archief.

Het jargon

Migreren


Migreren is het overzetten naar een ander media- of bestandsformaat. Media-migratie is het overzetten van bestanden naar een andere drager en formaat-migratie is het overzetten naar een ander bestandsformaat.

Converteren


Converteren is het omzetten naar een hogere versie van hetzelfde bestandsformaat.

Normaliseren


Normaliseren is de omzetting naar een bestandsformaat dat duurzamer wordt geacht binnen het duurzaamheidsbeleid en de preserveringsstrategie van een organisatie. 

Emulatie/Virtualisatie


Duurzaamheidsstrategie gericht op het behoud van digitale bronnen zoals ze oorspronkelijk zijn vervaardigd en gebruikt. Door emulatietechnieken toe te passen wordt het mogelijk het gedrag van een verouderde computer na te bootsen op een andere (nieuwere) computer. Emulatie kan op vier aspecten van een computer van toepassing zijn: de hardware, het besturingssysteem, de bijbehorende software en de digitale objecten die met die software zijn vervaardigd.

Herinterpretatie


Het opnieuw installeren, uitvoeren of reconstrueren van een werk (mede op basis van documentatie).

Meer weten over emulatie?