paragraaf

Beperkt houdbaar

Opslagmedia, software, hardware en besturingssystemen zijn op elkaar afgestemd. Voor een juiste representatie van een digitaal object moet de combinatie van alle vier kloppen. Nieuwe versies van alle variabelen volgen elkaar echter in hoog tempo en informatieverlies ligt steeds op de loer.  

Neem opslagmedia. Of het nou om CD-roms, USB sticks, harde schijven, floppy disks of (external) hard drives gaat, de houdbaarheid van fysieke dragers van digitale informatie is vaak korter dan we denken. Bekijk deze infographics en je weet genoeg! Een echt duurzaam opslagmedium bestaat (nog) niet.

Voor het maken van tekstdocumenten, websites, databases, foto’s, 3D-modellen en films gebruiken we software. Softwareontwikkelaars houden de vaart erin en brengen regelmatig nieuwe versies van hun producten uit. Het is niet vanzelfsprekend dat de nieuwe software het gebruik van files die gemaakt zijn met eerdere softwareversies ondersteunt (compatibiliteit). En sommig softwarepakketten verdwijnen zelfs helemaal van het toneel. Ook brengen softwareontwikkelaars regelmatig nieuwe versies van besturingssystemen uit. En dat is zo’n beetje het belangrijkste stukje software dat er op je device draait.

Digitale informatie bestaat in allerlei soorten en maten. Denk aan beeld, video, audio, tekst, 3D-modellen, technische tekeningen enzovoort. Afhankelijk van de te representeren informatie is er voor de verschillende informatiesoorten eigen software met bijbehorende bestandsformaten ontwikkeld.  Die bestandsformaten variëren enorm in complexiteit en lagen van informatie. Uiteindelijk draait software alleen in een specifieke omgeving waar ook de hardware toe behoort. Je hoeft maar een blik op je mobiel of tablet te werpen (of op de foto hierboven) om jezelf te realiseren dat hardware zichzelf ook steeds vernieuwt.

Leren preserveren – informatie door de tijd heen meenemen, zoals het Nationaal Archief dat noemt (pdf) – is het leren oprekken van de houdbaarheidsdatum.

Ook cloud opslag is beperkt houdbaar 

Bij opslag ‘in de cloud’ is het fysieke medium wat minder tastbaar dan bij een CD-ROM, external hard drive of USB-stick. De fysieke opslag verspreidt zich over meerdere servers en meerdere locaties. Als gebruiker heb je geen idee hoe die servers eruit zien en waar ze precies staan. Toch zijn ook deze servers beperkt houdbaar. Het voordeel van cloud opslag is dat het risico van opslag wordt verspreid. Valt er ergens één server uit dan is er nog geen man overboord. Dat wordt ook wel het Lots of copies keeps stuff safe‘ principe genoemd.
Naast een beperkte houdbaarheid van de servers zelf, moet je bij cloud opslag rekening houden met een mogelijk beperkte houdbaarheid van de leverancier. Cloud opslag wordt vaak gehost door commerciële partijen en die kunnen er bij wijze van spreken morgen mee op kunnen houden.   

Uit de tijd

Onderstaand filmpje laat zien welke effecten verouderde besturingssystemen, software en hardware ook hebben: lachende kinderen : -) Als je dit filmpje bekijkt, vraag je dan eens het volgende af: waar kijkt de volgende generatie later van op? Wat vinden zij dan hopeloos ouderwets? En vertelt jou dat nu al iets over de uitdagingen in duurzame toegang voor de toekomst? Laat het weten in de comments.

Het jargon

Besturingssysteem


Een besturingssysteem (ook wel afgekort als OS van Operating System) is het belangrijkste stukje software dat er op je device draait. Het wordt na het opstarten van een computer in het geheugen geladen en stuurt alle software en hardware op jouw device aan. Het stelt je in staat om de interactie met je device aan te gaan. Meestal draaien er meerdere applicaties (apps) tegelijkertijd en die concurreren allemaal om geheugen, opslagruimte en de centrale processor (CPU). Het besturingssysteem coördineert dat proces. De belangrijkste twee besturingssystemen zijn Microsoft Windows en Mac OS X voor computers en Google Android en Apple iOS voor mobiele devices. Deze laatste besturingssystemen zijn ontworpen voor interactie met ‘touch screens’. Sommige applicaties werken op alle besturingssystemen; andere alleen op sommige.

Bestandsformaat


Een bestandsformaat is een standaard manier waarop informatie wordt gecodeerd voor opslag in een computerbestand. Een bepaald bestandsformaat wordt vaak aangeduid met een bestandsextensie met drie of vier letters dat het formaat identificeert.

Cloud opslag


Cloud opslag is een model van gegevensopslag waarin de opslag van digitale gegevens wordt verspreid over meerdere servers en vaak ook meerdere locaties en waarbij de fysieke omgeving vaak beheerd wordt door een commerciële hostingpartij.

Compatibiliteit


Er is sprake van software compatibiliteit als bestanden in een andere versie van de software geopend kunnen worden zonder een verlies aan essentiële kenmerken.

Device


Een device is het apparaat (de hardware) waarop jij je bestanden opvraagt, bekijkt, opslaat en bewerkt. Dat kan bijvoorbeeld zowel een desktop PC zijn als een mobiel apparaat.

Meer weten?

In de legpuzzel van digitale duurzaamheid (pdf) gaat Barbara Sierman uitgebreid in op de wederzijdse afhankelijkheid van opslagmedia, software, besturingssystemen en hardware. Daarnaast vind je in dit artikel een overzicht van vrijwel alle aspecten die van belang zijn voor duurzame toegang.

Comments

  1. Tjarda de Haan

    Hilarisch filmpje. En OMG … het was ooit state of the art. Toen wij teens waren…
    Een van de teens schrikt van de afhankelijkheid van wifi. Als er geen wifi is, is dat “het ergste wat je kan overkomen”. Deze afhankelijkheid is kenmerkend -en een van de vele- van digitaal erfgoed.
    De meeste teens zouden stoppen vanwege de traagheid van toen. Een enkele teen is juist geintrigeerd door de oude beelden. Dat je moest kunnen programmeren om een computer te kunnen bestuderen. Die teen moeten we meteen aannemen!

  2. Rianne van Diepen-Feld

    Ik denk dat de toekomstige generatie nagenoeg geen gebruik meer zal maken van computers, maar juist steeds meer van een tablet (of soortgelijke apparaten) of mogelijk zelf alleen nog maar hun telefoon!
    Ouderwets voor de jongeren zal zijn dat er niet overal wifi is (verbinding maken met wifi), in de toekomst heb je overal toegang tot wifi en wordt het als gewoon beschouwd.
    Daarnaast verwachten ze dat alles digitaal op te zoeken is en dat het raadplegen van papieren documenten ouderwets is.
    Ik vraag me af of er in de toekomst nog jongeren zijn die ook daadwerkelijk zelf nog op papier schrijven, of dat ze alleen maar typen op apparaten. Datschrijven ook als ouderwets wordt ervaren, omdat je dat tegen die tijd niet écht nodig hebt.
    Tegen die tijd zijn de mogelijkheden op de telefoons nog meer uitgebreid en kan je vanaf afstand bijvoorbeeld diverse apparaten in huis bedienen (nog meer dan nu).
    De apparaten daadwerkelijk zelf aanzetten zal voor de jongeren ouderwets aandoen.