paragraaf

De preserveringsmetadata

voortgang:

Metadata maken het mogelijk om digitale objecten te vinden, begrijpen, tonen, preserveren en gebruiken. Alle acties die plaats vinden tijdens de levenscyclus van een digitaal object behoren gedocumenteerd te worden met metadata. Dat is een belangrijke voorwaarde voor het borgen van vertrouwen.     

In onderstaande tabel staan een indeling van de verschillende klassen van metadata weergegeven. Bij opname worden aan een SIP administratieve metadata onttrokken en beschrijvende, ontsluitings- en preserveringsmetadata toegevoegd. Tijdens de opname en tijdens de beheersfase voeren agents (mensen, organisaties of een softwareapplicatie) bepaalde acties uit (zoals een viruscheck, een bestandsformaatvalidatie, het toekennen van een unieke identifier of het controleren van de digitale integriteit (fixity check)). Al die acties leveren preserveringsmetadata op die de link tussen verleden en heden vastleggen, onontbeerlijk om de langetermijntoegang tot digitale objecten te waarborgen.

METADATAKLASSE
DOEL
 VOORBEELD
Beschrijvende metadata Informatiobjecten objecten kunnen  duiden (kunnen selecteren op basis van het onderwerp/de inhoud) Kenmerken met betrekking tot de inhoud en het onderwerp (auteur, ontvanger, datum, etc.) en de redactionele vorm (zoals factuur, boek, brief, etc.) van een informatieobject.
Administratieve metadata (herkomst metadata en preserveringsmetadata) De herkomst van digitale objecten begrijpen (binnen welke omgeving is het object gecreëerd) en de link tussen verleden en toekomst behouden (beheergeschiedenis) Resultaten van alle acties die vanaf de opname en tijdens het beheer en de preservering van digitale objecten worden ondernomen, zoals de resultaten van een viruscheck, formaat check, fixity check, het toekennen van een unieke identifier, etc.
Technische metadata  Digitale objecten kunnen tonen en preserveren  Gebruikte hardware, software, versie, encryptie, bestandsgrootte, etc.
Metadata over rechten Digitale objecten mogen tonen en preserveren  Licentie-overeenkomsten, afspraken over het gebruik, etc.

Metadatastandaarden voor preserveringsmetadata

PREMIS

PREMIS is de internationale standaard voor metadata die duurzame toegang ondersteunen. Het PREMIS-datawoordenboek is gebaseerd op OAIS  en behandelt de volgende concepten:

  • Het object (het digitale object dat gepreserveerd zal worden plus de technische metadata)
  • De actie (die uitgevoerd wordt door tenminste één ‘agent’ die een relatie heeft met het digitale archief)
  • De ‘agent’ (de persoon, organisatie of het softwareprogramma dat een actie uitvoert)
  • De rechten (staat voor een uitspraak over de rechten die van toepassing zijn op het object en/of de ‘agent’)

Het PREMIS-datamodel maakt het mogelijk om de onderdelen en de relaties daartussen te omschrijven in XML (machineleesbaar) en is met name bedoeld om het gebruik van de semantische eenheden (het netwerk van relaties tussen concepten) te verduidelijken. PREMIS is niet bedoeld als een architectuur voor implementatie. De werkgroep die PREMIS ontwikkelde, gelooft dat ieder digitaal archief dat zich richt op duurzame toegang op een of andere manier met de conceptuele eenheden object, actie, agent en rechten te maken zal krijgen. Maar PREMIS past niet zonder meer Een-op-een op jouw organisatie. Je zult het moeten aanpassen op basis van de specifieke behoeften van de doelgroep. De werkgroep raadt hoe dan ook aan om het datamodel dat jouw instelling ontwikkelt en gebruikt goed te definiëren en te documenteren. Het proces om PREMIS te implementeren wordt vergemakkelijkt door tools die metadata uit digitale objecten kunnen extraheren in PREMIS XML-formaat.

Via deze pagina vind je voorbeelden van hoe een PREMIS XML-bestand eruit kan zien. Hieronder staat een screenshot van dit PREMIS XML-bestand. Je ziet de categorie ‘significantProperties’ onderstreept. Zijn er nog andere categorieën die je bekend voorkomen?

METS

Duurzame toegang wordt makkelijker te garanderen als je de inhoud en metadata samen kunt voegen in een enkel pakketje met een duidelijke structuur. METS (Metadata Encoding and Transmission Standard) doet precies dat en bootst de entiteiten SIP, AIP en DIP uit OAIS na. Het omvat de volgende onderdelen:

  • Een inventaris van alle bestanden die samen het digitale object vormen
  • Secties voor verschillende typen metadata
  • Een soort routekaart van alle onderdelen in het pakketje (de ‘Package Information’ in OAIS) die aangeeft hoe de verschillende componenten zich tot elkaar verhouden

METS dient als container voor metadata, maar de metadata zelf moeten in andere metadataschema’s (zoals PREMIS) gecodeerd worden.

TMLO

TMLO is een standaard voor metadatering bij alle decentrale overheden in Nederland. Dit zogeheten Toepassingsprofiel Metadatering Lokale Overheden (TMLO) draagt bij aan de toegankelijkheid van informatie en de uitwisseling van informatie tussen overheden.

SPECTRUM

SPECTRUM is een documentatiestandaard die in de museumwereld wordt gebruikt. Deze standaard is nog niet gericht op digitaal erfgoed maar kan wel dienen als basis om zo’n vertaling te maken.

Het jargon

Metadata


Metadata zijn gegevens die context, inhoud, structuur en vorm van informatie en het beheer ervan door de tijd heen beschrijven.

Meer weten?